Við urðum aðilar að Schengen-samstarfinu árið 2001 og síðan þá höfum við getað ferðast um mestalla Evrópu án þess að sýna vegabréf. Við getum flogið til Kaupmannahafnar, keyrt til Berlínar, tekið lest til Parísar og aldrei þurft að fara í gegnum landamæraeftirlit. Þetta myndi ekki breytast þótt við gengjum í ESB — þetta fyrirkomulag er nú þegar til staðar.
Það sem myndi breytast er hins vegar flutningur á vörum. Við stöndum núna utan tollabandalags ESB. Það þýðir að þótt stærstur hluti iðnvarnings flæði frjálst samkvæmt EES-samningnum, þarf samt að tollafgreiða ákveðnar vörur, sýna fram á upprunavottorð við útflutning og sæta fullu tollaeftirliti með landbúnaðar- og sjávarafurðum. Fyrirtækin okkar sem flytja inn og út vörur þurfa því að standa í pappírsvinnu vegna tolla sem keppinautar þeirra innan ESB sleppa við.
Innganga í tollabandalagið myndi eyða þessum hindrunum. Vörur myndu flæða á milli okkar og ESB á sama hátt og þær flæða milli Danmerkur og Þýskalands — engar tollskýrslur, engin upprunaskjöl og ekkert landamæraeftirlit. Fyrir þau íslensku fyrirtæki sem eiga í miklum viðskiptum við Evrópu væri þetta verulegur sparnaður og mikil minnkun á skrifræði.
Á móti kemur að við myndum taka upp sameiginlega tolla ESB gagnvart ríkjum utan sambandsins, og við myndum missa möguleikann á að ákvarða okkar eigin tolla á innflutningi frá þeim löndum. Í dag erum við með nokkra tvíhliða fríverslunarsamninga (til dæmis við Kína) sem við höfum samið um sjálf. Innan tollabandalagsins væri stefnan í viðskiptum við ríki utan ESB mótuð af sambandinu í heild. Hvort þetta sé hreinn ávinningur — að fá aðgang að margföldu samningsafli ESB — eða hreint tap — að gefa eftir sveigjanleika okkar — fer eftir nánari útfærslu hvers máls. En fyrir okkur, þjóð sem telur um 380.000 manns, getur sameiginleg samningsstaða ESB verið afar mikilvæg ef á reynir.
Í daglegu lífi yrði þessi breyting lítt merkjanleg. En fyrir atvinnulíf og milliríkjaviðskipti væri þetta raunveruleg einföldun.
Heimildir og ítarefni:
- Evrópuþingið og ráðherraráð ESB. (2016). Reglugerð (ESB) 2016/399 um reglur Evrópusambandsins um för fólks yfir landamæri (Schengen-landamærakóðinn).
- Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. (2024). EU Customs Union — Unique in the World. Staðreyndablað.
- Samtök atvinnulífsins. (2023). EES og viðskiptahindranir. Úttekt á umgjörð inn- og útflutnings.
- Utanríkisráðuneyti Íslands. Upplýsingar á vef Stjórnarráðsins um Schengen-aðild Íslands og framkvæmd hennar.
- Skatturinn (Embætti ríkisskattstjóra). Upplýsingar á vef Skattsins um tollamál, upprunareglur og tollafgreiðslu vara innan sem utan EES.