Þetta er áhyggja sem á erindi í umræðuna, og hún á skilið beint svar byggt á staðreyndum.
Ísland er þegar fullur þátttakandi í Schengen-samstarfinu, sem felur í sér afnám landamæraeftirlits á milli aðildarríkja. Þetta er ekki nýtt — Ísland hefur verið í Schengen frá árinu 2001. Ferðafrelsi á milli Íslands og annarra Evrópuríkja er nú þegar veruleiki. ESB-aðild myndi ekki breyta þessu í grundvallaratriðum.
Varðandi hælismál tekur Ísland nú þegar þátt í Dublin-kerfinu í gegnum tvíhliða samning. Dublin-reglugerðin ákvarðar hvaða ríki ber ábyrgð á hverri hælisbeiðni — yfirleitt fyrsta Schengen-ríkið sem umsækjandinn kemur til. Vegna landfræðilegrar legu Íslands eru hælisleitendur sem koma fyrst til Íslands tiltölulega fáir.
Nýlega samþykkti ESB svokallaðan „nýjan sáttmála um fólksflutninga og hæli" sem inniheldur solidarítetsbúnað. Þetta kerfi reiknar hlutdeild hvers ríkis út frá tveimur þáttum: 50% fólksfjölda og 50% landsframleiðslu. Fyrir Ísland, með um 380.000 íbúa og litla landsframleiðslu í samanburði við ESB-heildarfjölda, myndi þetta þýða mjög litla tölu í algildum tölum.
Hvað meira er: solidarítetsaðferðin er sveigjanleg. Ríki geta valið að leggja til fjármagn frekar en að taka á móti fólki. Þetta þýðir að Ísland gæti uppfyllt skyldur sínar með fjárframlagi ef það vildi frekar en með endurflutningi fólks.
Engin gögn benda til þess að ESB-aðild myndi leiða til stórfellds innflutnings til Íslands. Reynslan frá smáríkjum ESB eins og Möltu og Lúxemborg sýnir að smærri ríkin hafa raunverulega rödd í þessum málum og geta varið hagsmuni sína.
Heimildir: Reglugerð ESB 604/2013 (Dublin III); nýr sáttmáli ESB um fólksflutninga og hæli 2024; Eurostat, hælisbeiðnitölur 2023–2024; Útlendingastofnun Íslands, ársskýrsla 2024.